Van buitenlucht naar warme kamers: zo werkt een warmtepomp
Een warmtepomp verwarmt je huis met warmte uit de omgeving en gebruikt daarvoor elektriciteit. De werking is vergelijkbaar met die van een koelkast, maar dan omgekeerd.
Wil je weten wat er gebeurt zodra een warmtepomp aanslaat, of welk systeem bij een woning past? De pomp haalt warmte uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater en brengt die op een bruikbare temperatuur voor je verwarming. Hoe dat technisch werkt, verschilt niet wezenlijk per warmtebron; wel verschillen de installatie en de rol van een eventuele cv-ketel. Ook isolatie en de afgifte van warmte in huis bepalen hoe goed het systeem aansluit.
Hoe verplaatst een warmtepomp warmte?
Een warmtepomp maakt niet rechtstreeks warmte door elektriciteit om te zetten, zoals een elektrische kachel. Hij verplaatst warmte van een bron naar je woning. Bij een lucht-waterwarmtepomp haalt de buitenunit warmte uit de buitenlucht. Een koudemiddel neemt die warmte op en verdampt. Daarna verhoogt een compressor de druk, waardoor ook de temperatuur van het koudemiddel stijgt. Via een warmtewisselaar geeft het koudemiddel de warmte af aan het water van je verwarmingssysteem. Vervolgens verlaagt een expansieventiel de druk, zodat de cyclus opnieuw kan beginnen. Milieu Centraal beschrijft hoe een warmtepomp warmte uit lucht, bodem of grondwater benut en met elektriciteit op een bruikbare temperatuur brengt.
De compressor gebruikt stroom, maar de warmte die naar binnen wordt verplaatst komt grotendeels uit de omgeving. Daardoor kan de pomp meer warmte afgeven dan de hoeveelheid elektriciteit die hij verbruikt. De verhouding tussen geleverde warmte en stroomverbruik heet de COP, oftewel de prestatiecoëfficiënt. Die waarde hangt onder meer af van de temperatuur van de warmtebron en van de temperatuur die het verwarmingssysteem nodig heeft; één COP-getal zegt dus niet automatisch hoe het systeem een heel jaar presteert.
Welke rol spelen isolatie en verwarming in huis?
Een warmtepomp werkt het best wanneer je woning niet snel warmte verliest en het verwarmingssysteem die warmte bij een relatief lage watertemperatuur kan afgeven. Vloerverwarming is daar vaak geschikt voor, maar ook voldoende grote radiatoren kunnen werken. Hoe beter de woning aansluit op die manier van verwarmen, hoe minder hoog de pomp het water doorgaans hoeft te verwarmen. Dat is relevant omdat een groter temperatuurverschil tussen de warmtebron en het verwarmingswater de pomp meer werk kan kosten.
Isolatie, warmteafgifte en de capaciteit van de installatie moeten daarom als één geheel worden bekeken. De Consumentenbond legt uit dat een warmtepomp het best werkt in combinatie met goede isolatie en dat het rendement bij dalende buitentemperaturen afneemt. Voor de bredere gevolgen van verduurzaming voor woningen en werk kun je ook lezen over de energietransitie in Nederland.
Wat is het verschil tussen hybride en all-electric?
Een hybride warmtepomp werkt samen met een cv-ketel. De pomp verzorgt een deel van de verwarming; de ketel kan bijspringen wanneer extra warmte nodig is en levert doorgaans ook warm tapwater. Dit type kan passen wanneer je nog niet volledig elektrisch wilt verwarmen, maar de geschiktheid hangt af van de woning en de installatie.
Een all-electric warmtepomp verwarmt de woning zonder cv-ketel op gas. Voor warm tapwater is daarbij meestal ook een boilervat nodig. Dat vraagt om een woning en verwarmingssysteem die voldoende warmte kunnen leveren bij de temperaturen waarop de warmtepomp efficiënt werkt. De Consumentenbond onderscheidt deze varianten en licht toe welke functies de cv-ketel bij hybride en all-electric systemen vervult.
Hoe controleer je of het systeem goed werkt?
Kijk niet alleen naar het apparaat, maar naar de prestaties van het hele verwarmingssysteem. Bespreek vooraf het warmteverlies van de woning, de benodigde capaciteit, de radiatoren of vloerverwarming en de voorziening voor warm tapwater. Vraag ook hoe de regeling wordt ingesteld en welke onderdelen periodiek onderhoud vragen.
Na installatie kun je het stroomverbruik en, bij een hybride systeem, het gasverbruik volgen. Let daarnaast op of de kamers comfortabel warm worden en of de installatie vaak tussen warmtepomp en ketel wisselt. Verandert de regeling of het gebruik, beoordeel het resultaat dan over een representatieve periode: een koude week is niet rechtstreeks vergelijkbaar met een mildere periode. Zo zie je of de instellingen, de woning en het dagelijkse gebruik op elkaar aansluiten.
Veelgestelde vragen
Werkt een warmtepomp ook als het buiten vriest?
Ja. Ook koude buitenlucht bevat warmte die een warmtepomp kan benutten. Naarmate de bron kouder wordt, neemt het rendement doorgaans af, omdat de pomp harder moet werken om de warmte naar een hogere temperatuur te brengen. Bij een hybride systeem kan de cv-ketel bijspringen wanneer dat nodig is.
Kan een warmtepomp mijn radiatoren gebruiken?
Dat hangt af van de radiatoren, de woning en de benodigde aanvoertemperatuur. Een warmtepomp verwarmt water vaak op een lagere temperatuur dan een cv-ketel. Grote radiatoren of vloerverwarming kunnen warmte dan gemakkelijker afgeven. Laat beoordelen of de bestaande radiatoren voldoende warmte leveren en of aanpassingen nodig zijn.
Maakt een warmtepomp geluid?
Een warmtepomp met buitenunit maakt geluid door onder meer de ventilator en compressor. Hoe hoorbaar dat is, hangt af van het model, de plaatsing en de omgeving. Houd bij de plek van de buitenunit rekening met slaapkamers en aangrenzende woningen en controleer de productspecificaties en installatievoorwaarden.